www.esperanto.fi

Esperantolehti
Esperanta Finnlando - Esperantobladet

Junia gazeto aperis 22.6.2010
Kesäkuun lehti ilmestyi 22.6.2010

Redaktora artikolo ->  

Andrei Korobeinikov - vieras musiikkimaailman huipulta

Kresko ĝis krizo

Ideo pri unueca Eŭropo estas en krizo. Ŝuldoj de Grekio minacas la komunan monsistemon.

Ĝis nun la historio de Eŭropa Unio kaj eŭro estis daŭra kresko. La Unio havas jam historion de pluraj jardekoj el la karbo- kaj ŝtalokomunumo de ses landoj tra pluraj plivastiĝaj kaj evoluaj fazoj al la nuna unio de 27 landoj. En daŭro de tio nur Grenlando disiĝis el la unio, kaj ĝi estas iom speciala kazo, ĉar ĝi estas nememstara regiono ekster Eŭropo. Tute mankas konvencio por lando sin disigi el la unio.

La eŭromonojn ekuzis 11 landoj en jaro 2002, poste aliĝis pliaj landoj kaj pliaj estas en prepara fazo. Ankaŭ en tio regas ideo pri kresko. Nun oni devas unuan fojon konsideri, ke iuj landoj eventuale disiĝos el la sistemo.

Facila klarigo por la krizo estas akuzi tiujn, kiuj trompis pri la kontoj de Grekio. Nu, estas klare, ke indas puni pro trompoj kaj ĝustigi la erarojn. Sed apenaŭ la tuta sistemo povas esti en fatala krizo pro nuraj trompaj agoj, la sistemo havas ankaŭ pli fundamentajn erarojn.

La eŭromona sistemo ekde sia fondo per kontrakto de Maastricht jare 1992 havis kriteriojn pri kiam lando taŭgas por esti ano de ĝi. La inflacio devus esti malpli ol difinita limo, la ŝtata ekonomio devus havi deficiton kaj ŝuldojn malpli ol difinita limo kaj la interezoj en la lando devus resti sub difinita limo. Grava eraro estis, ke oni ĉiam toleris landojn fuŝi pri tiuj kriterioj kaj tamen aliĝi al uzo de eŭroj. En la 90aj jaroj oni ofte diskutis, ĉu eblos enkonduki eŭrojn, ĉar estis preskaŭ neniu lando, kiu taŭgis pri la kriterioj.

Oni tamen havis emon al kresko kaj grandeco. Nepre oni volis konstrui la plej grandan ekonomian sferon de la mondo, pli grandan ol Usono, kiu jam dumlonge estis la plej granda. Ofte oni komparis, kiom estas la suma valoro de produktado en EU-landoj kaj kiom en Usono. Ankaŭ oni komparis la ekonomian kreskon en diversaj aziaj landoj kaj esprimis zorgon pri la fakto, ke la monda produktado pli kaj pli kolektiĝas ĉe randojn de la Pacifika oceano, kio signifas, ke Eŭropo restos en periferia situo. Al tiu oni volis respondi per unuigi la tutan Eŭropon.

Per tio EU povas nun fieri en statistikoj: la suma valoro de produktado en EU dum jaro 2009 estas 15 590 miljardoj dolaroj kaj tiu en Usono estas 14 270 miljardoj dolaroj. Se oni ankoraŭ povus inkluzivi ĉiujn EU-landojn al eŭro, tiam oni povus konsideri ĝin sendube la plej granda ekonomio de la mondo. Almenaŭ ĝis tio, ke Usono konstruos similan kun Kanado kaj Meksiko. Aŭ ĝis tio, ke Ĉinio kreskos pli granda.

En la hasto kreski la eŭromonan sferon oni ĉiam interpretis, ke la kriterioj ne devas esti plenumitaj laŭdetale tiel, kiel ili estas skribitaj. Oni komencis interpreti, ke ekzemple ŝtataj ŝuldoj povas esti provizore pli ol difinite, se la tendenco estas malkreska. Fine oni reale konstatis, ke ne gravas, kiom la ŝtataj ŝuldoj multas kaj kreskas. Bonvenon al eŭro ĉiuj, estu la ŝuldoj eĉ duoble tiom, kiom rajtus esti, sufiĉas ke por estonteco estas ia espero ilin malkreskigi. Tiel en uzon de eŭroj venis tre ŝuldaj landoj, el kiuj nur unu estis Grekio, kaj la sekvo estis katastrofo.

Mi neniel kontraŭas malakrigon de landlimoj kaj harmoniigon de vivo en diversaj landoj. Uzo de eŭroj multe simpligis nian vivon kaj evoluigis nian bonfarton. Sed se oni faris saĝajn kriteriojn por eniri la sistemon, oni devus ne oferi la kriteriojn por la volo kreski kaj iĝi la plej granda. Ni povus evoluigi la eŭropan vivmanieron el nia propra perspektivo, kaj el perspektivo de individuaj homoj ĉi tie. Homo povas vivi feliĉa sen konsideri, ĉu la propra vivsfero estas la plej granda kaj forta en la mondo.

Mikko Mäkitalo

Saluton!

Mi estas Valter Mäkitalo kaj mi naskiĝis la 30an de majo. Mia patro estas nun iom okupata pro zorgi pri mi kaj volas rezigni el posteno de ĉefredaktoro. Do, ĉi tiu gazeto bezonos novan ĉefredaktoron, la tasko estos libera ekde komenco de venonta jaro. Mi volas voki ĉiujn pri la gazeto interesitajn finnajn esperantistojn konsideri, ĉu redaktoreco povus esti via tasko. Anoncu vian intereson al prezidanto de EAF dum somero aŭ aŭtuno – ju pli frue, des pli bone. Ni esperas, ke nova ĉefredaktoro povos jam frue antaŭ jarŝanĝo prepariĝi, eventuale jam kunredakti lastajn numerojn de la kuranta jaro.